Piše: Sara Krajina
Francusko vino se proizvodi u nekoliko regija u Francuskoj u količinama od 50 do 60 miliona hektolitara godišnje, što je oko 7-8 milijardi boca. Francuska ima najveću proizvodnju vina na svijetu (ispred Italije), a druga je po ukupnoj površini vinograda (nakon Španije). Izvoz francuskih vina čini 34.01 posto od ukupnog svjetskog tržišta vina.
Porijeklo i historija francuskog vina
Većina francuskih vinskih regija proizvode vino još iz vremena Rimskog carstva. Današnja francuska vina variraju od vrhunskih skupih vina, pa do pristupačnih koja se većinom mogu nabaviti jedino u Francuskoj. Dva najvažnija obilježja vrhunskih fancuskih vina su „terroir” koji podrazumijeva vezu stila vina sa specifičnim lokacijama vinograda i proizvodnjom, te „Appellation d’Origine Contrôlée” (AOC) sistem. Pravila apelacije precizno definiraju koje se varijacije grožđa i načini proizvodnje dopuštaju u svakoj od nekoliko stotina geografski definiranih apelacija, a to mogu biti cijele regije, pojedinačna sela ili vrlo konkretni vinogradi.
Francuska je domovina mnogih varijacija grožđa kao što su Cabernet Sauvignon, Chardonnay, Pinot Noir, Sauvignon Blanc i Syrah koji se sada uzgajaju širom svijeta, kao i mnogih metoda proizvodnje i stilova vina koji se kopiraju i imitiraju u drugim zemljama. Francuska se u vremenima krize ili kad im opadne prodaja služi za nas čudnom taktikom - povećava cijenu svojih luksuznih vina i time zapravo poboljšava prodaju, jer veliki bogataši vole kupovati skupe stvari. Međutim, činjenica je da im je općenito vinska industrija zadnjih godina na udaru zbog manje konzumacije unutar same Francuske te oštre konkurencije od strane vina iz Novog svijeta i drugih evropskih zemalja.
Francusko vino je nastalo još u 6. stoljeću p.n.e., kada su Grci kolonizirali i nastanili južni Gaul. Uzgoj vinove loze posebno je napredovao s osnivanjem grčke kolonije Marseille. Rimsko carstvo licenciralo je regije na jugu da proizvode vino. St. Martin od Toura (316.-397.) bio je zadužen i za širenje kršćanstva i za sadnju vinograda. U Srednjem vijeku, monasi su održavali vinograde te se bavili očuvanjem znanja i vještina o pravljenju vina u tom počesto vrlo turbulentnom periodu. Manastiri su imali resurse, sigurnost i motivaciju da proizvode stalne količine vina kako za misne proslave tako i za zaradu. U to vrijeme najbolji su vinogradi bili u vlasništvu manastira a njihovo se vino smatralo vrhunskim. S vremenom je i plemstvo razvilo svoje velike vinograde. Međutim, Francuska revolucija je dovela do konfiskacije većine vinograda u posjedu Crkve i drugih.
Napredovanje francuskog vinarstva nakratko je stalo kada su se pojavile bolesti loze poput plijesni i filoksere (trsna uš) u cijeloj zemlji, pa čak i u cijeloj Evropi, koje su poharale vinograde. Nakon toga uslijedio je ekonomski krah u Evropi, a potom i dva svjetska rata, pa se francuska vinska industrija oporavljala od štete decenijama. U međuvremenu je došla i konkurencija koja je postala direktna prijetnja dragocjenim francuskim brandovima kao što su Champagne i Bordeaux. Zbog toga je ustanovljen Appellation d’Origine Contrôlée sistem 1935. godine kojim se štite francuski vinski interesi. Francusko vinarstvo vratilo se u formu nakon velikih investicija, ekonomskog oporavka poslije Drugog svjetskog rata i uz nove generacije vigneronsa (vinara) polučilo je prve dobre rezultate 1970-ih godina, a potom i u decenijama koje su uslijedile. Tako su nastala moderna francuska vina, onakva kakve ih danas poznajemo.
Nivoi kvaliteta i sistem apelacije
Pored AOC sistema kojim upravlja moćni nadzorni odbor (Institut National des Appellations d’Origine - INAO), Francuska ima i jedan od najstarijih sistema na svijetu za zaštićeno određivanje porijekla vina i vrlo stroge zakone o proizvodnji vina. Mnogi drugi evropski sistemi su nastali po njihovom uzoru. Sama riječ “appellation” preuzeta je i u mnogim drugim zemljama, premda često sa ne tako strogim značenjem kao kod Francuza. I zakoni EU o vinarstvu također su rađeni prema francuskom modelu. Prema francuskom zakonu, vino se dijeli u četiri kategorije, od kojih dvije potpadaju pod EU kategoriju stolnih vina, a dvije pod EU kvalitetnih vina koja su proizvedena u specifičnoj regiji (QWPSR).
Stolna vina su označena kao:
Vin de Table - uz oznaku proizvođača i Francuske kao zemlje porijekla;
Vin de Pays - uz oznaku specifične regije u Francuskoj (npr. Vin de Pays d’Oc iz Languedoc-Roussillon ili Vin de Pays de Côtes de Gascogne iz Gasconyja), te ne podliježu tako striktnim regulativama kao AOC vina. Recimo, proizvođačima ovakvih vina je dozvoljeno da označe vina koja su rađena od sorti grožđa ili procedurama mimo onih koje propisuju AOC pravila, a da pri tom ne spadaju u nekomercijalna obična stolna vina. Kako bi se pak razlikovala od običnih stolnih vina, proizvođači moraju predati uzorke vina na analizu i degustaciju, a vina se moraju proizvoditi od određenih sorti i mješavina.
QWPSR ili kvalitetna vina su označena kao:
Vin Délimité de Qualité Superieure (VDQS) - nešto su manje striktan od AOC-ovih, a obično se ovako označavaju vina iz manjih oblasti ili ona koja čekaju da potencijalno postanu AOC vina.
Appellation d’Origine Contrôlée (AOC) - ovime se označavaju vina iz specifične oblasti uz mnoge druge restrikcije, uključujući sortu grožđa i metode proizvodnje. 2005. godine postojalo je čak 427 različitih AOC vina u Francuskoj.
U godinama kada uvjeti za berbu nisu najpovoljniji, na tržištu bude nešto manji postotak AOC vina. Ukupno govoreći, udio stolnih vina na svjetskom tržištu je prilično opao zadnjih decenija, dok je udio AOC vina malo porastao, a udio Vin de Pays je porastao znatno.
Stilovi vina i sorte grožđa
U Francuskoj se proizvode svi uobičajeni stilovi vina: crveno, rosé, bijelo (suho, polu-suho, polu-slatko i slatko), te pjenušavo. U svim ovim stilovima, francuska vina se rade u spektru od jeftinih i jednostavnih verzija do nekih od najčuvenijih i najskupljih primjeraka na svijetu. U Francuskoj rade i tzv. ‘pojačana’ (fortified) vina, ali ona su uglavnom nepoznata izvan Francuske.
Kultiviraju se brojne sorte grožđa, i one koje su dobro poznate međunarodno kao i one opskurne, lokalne varijacije. Većina sorti danas poznatih kao „međunarodne” zapravo su francuske ili su postale poznate zato jer su kultivirane u Francuskoj. Zbog raznih regulacija koje se odnose na striktnu lokaciju, ne može se reći da se pojedina sorta uzgaja širom zemlje - svaka ima svoju. Sorta Cabernet Sauvignon veže se prvenstveno za regiju Bordeaux, sorta Syrah za regiju Rhône, premda se neke varijacije mogu naći u dvije ili više regija, npr. Chardonnay u Bourgogni (uključujući i Chablis) i u regiji Champagne, a Sauvignon Blanc u Loiri i Bordeauxu. Kao primjer pravila na djelu i bez obzira na povoljne klimatske uvjete, Cabernet Sauvignon vina se ne proizvode u Rhôni, Riesling vina nema u Loiri, kao ni Chardonnay vina u Bordeauxu. (Sve i kad bi proizveli takva vina, ona bi potpala u nižu kategoriju Vin de Pays ili stolnih vina.)
Prema tradiciji, mnoga francuska vina su kupaža nekoliko sorti grožđa. Češće su kupaže bijelih vina nego crvenih. Francuska vina također više nose identitet regije u kojoj su nastala nego nacionalni identitet. Nivoi kvaliteta i cijene značajno variraju, neka su vina napravljena za neposrednu konzumaciju, dok su druga predviđena da leže u podrumima dugi niz godina.
Ono što je pak zajedničko većini francuskih vina jest da su osmišljavana tako da se kombiniraju s hranom. Budući da je u Francuskoj običaj da se vino poslužuje uz hranu, ona su sva tako i napravljena da budu kompatibilna s određenom hranom.
I regije podliježu strogim pravilima od strane institua „INAO”. Svaka regija ima svoju definiciju i karakter vina. Ako vino ne bude urađeno po tim pravilima, ono biva degradirano u nižu kategoriju.
Vinskih regija u Francuskoj je zbilja mnogo, pa ćemo pobrojati samo neke najbitnije:
Alsace
Prvenstveno regija bijelih vina, premda imaju i nekih crvenih, rosé, pjenušavih i slatkih vina. Nalazi se u istočnoj Francuskoj na rijeci Rhine i graniči sa Njemačkom.
Bordeaux
Bordeaux je velika regija na obali Atlantika, s dugom tradicijom izvoza vina u druge zemlje. Ovo je prvenstveno regija crvenih vina, čuvena po vinima Chateau Lafite-Rothschild, Chateau Latour, Chateau Mouton-Rothschild, Chateau Margaux i Chateau Haut-Brion iz pod-regije Medoc; Chateau Cheval Blanc i Chateau Ausone u mjestu St Emilion; te Petrus i Chateau Le Pin u Pomerolu. Ova su crvena vina uglavnom kupaža sorti Cabernet Sauvignon, Merlot i katkad Cabernet Franc. Bordeaux također proizvodi suha i slatka bijela vina, kao npr. poznato slatko vino iz apelacije Sauternes, Chateau d’Yquem.
Burgundy
Burgundy ili Bourgogne u istočnoj Francuskoj je regija u kojoj su podjednako važna bijela i crvena vina. Ovo je i regija koja je najviše podijeljena u smislu terroira, pa se dijeli na najveći broj apelacija od svih francuskih regija. Vrhunska vina iz srca regije Burgundy iz oblasti Côte d’Or jako su visoko cijenjena i skupa. Burgundy regija se dijeli na četiri osnovna dijela:
- Cote de Nuits (od Marsannay-La-Cote do Nuits-Saint-Georges)
- Cote de Beaune (od sjevera oblasti Beaune do Santenay)
Dva dijela Burgundyja koji se ponekad smatraju odvojenim regijama su:
- Beaujolais na jugu, blizu regije doline Rhône, gdje su uglavnom rade crvena vina sa voćnim aromama koja se obično piju mlada. Vino Beaujolais Nouveau je jedino vino koje se zakonski može konzumirati u istoj godini kada je i proizvedeno (treća sedmica u novembru)
- Chablis, koji je na pola puta između Côte d’Or i Pariza, a proizvode se bijela vina na tlu punom krede koji im daje oštriji i više metalni stil nego u ostatku regije Burgundy.
U Burgundyju se najviše koriste dvije sorte grožđa - Chardonnay za bijela vina i Pinot Noir za crvena. Bijela vina se još rade i od Aligoté sorte, te nekih drugih sorti povremeno.
Champagne
Champagne je smješten u istočnoj Francuskoj, blizu Belgije i Luksemburga, i najhladnija je vinska regija te domovina vodećih pjenušavih vina. Champagne vina mogu biti i bijela i rosé. Vrlo malo se proizvode obična bijela vina u Champagneu (npr. AOC vino Coteaux Champenois), a neka mogu biti i crvena.
Corsica
Corsica je otok na Sredozemnom moru, a njihova se vina prvenstveno piju tamo. Imaju devet AOC regija te mnogo vin de pays kategorija vina.
Jura
Jura je mala regija u planinama blizu Švicarske gdje se proizvode neki unikatni stilovi vina, npr. Vin Jaune i Vin de Paille. Povezani su s regijom Burgundy s obzirom da naveliko koriste njihove sorte Chardonnay i Pinot Noir, a i klima im je slična.
Languedoc - Roussillon
Languedoc - Roussillon je najveća regija po površini vinograda, a tu se proizvodi gro francuskih jeftinijih vina. Poznata je i po nazivu „vinsko jezero”, a njihova vina se uglavnom prodaju pod etiketom Vin de Pays d’Oc.
Loire
Loire dolina je uglavnom regija bijelih vina koja se proteže duž rijeke Loire River u centralnoj i zapadnoj Francuskoj, a sorte grožđa i stilovi variraju na tom potezu. Uz rijeku su smještene i četiri podregije: Gornja Loire, poznata i kao zemlja Sauvignon Blanc, s vinima poput Sancerre AOC,
Touraine oblast sa bijelim vinima iz hladnije klime (suha, slatka i pjenušava), Anjou-Saumur oblast koja je slična Tourainu u smislu sorti, ali njihova vina kao što su suhi Savennières AOC i slatki Coteaux du Layon AOC su jača od onih kod susjeda, a od crvenih imaju Saumur AOC i Saumur-Champigny AOC, te oblast Pays Nantais koja je najbliža Atlantiku i radi vino Muscadet AOC od grožđa Melon de Bourgogne .
Provence
Provence na jugoistoku, blizu Mediterana, možda je i najtoplija vinska regija u Francuskoj. Proizvode većinom rosé i crvena vina. Najvažnija njihova oblast je Bandol.
Rhône
Rhone dolina je prvenstveno regija crvenih vina na jugoistoku Francuske, uz rijeku Rhône. U stalnoj su konkurenciji sa Bordeaux vinarima.
U ostale regije spadaju i Savoy (većinom bijelo vino, blizu Švicarske) te Jugozapadna Francuska (Sud-Ouest, crvena vina nalik onima iz Bordeauxa, a imaju i suhih i slatkih bijelih vina), koja se dijeli na Bergerac i druge oblasti uzvodno uz rijeku Dordogne; oblast uzvodne Garonne; Gascony u kojoj se također proizvode Armagnac, Madiran, Côtes de Gascogne, Côtes de Saint-Mont, Pacherenc du Vic-Bilh i Tursan; Bearn, s oblasti Jurançon; i oblast Basque zemlje, kao što je Irouléguy.
Posljednji komentari