Piše: Prim.dr.med.specijalista pedijatar Amra Junuzović - Kaljić

Biološku vrijednost namirnice određuje njen sastav, a u tom pogledu riba je visoko vrednovana jer sadrži bjelančevine građene od 21 vrste aminokiselina, među kojima je 9 esencijalnih (koje organizam ne može sam da stvara, te je unos hranom neophodan). Riba sadrži: omega - 3 masne kiseline koje spadaju u red nezasićenih masnih kiselina i koje su također esencijalne, vitamine B grupe, D, K, minerale - kalcijum, fluor, fosfor, željezo, selen i cink.

Riba je zbog svog sastava veoma bogat izvor mnogih nutrijenata koji su dječjem organizmu potrebni za njegovu građu, rast, razvoj i koji također imaju značajnu ulogu u prevenciji mnogih bolesti kasnije u životu.

Bjelančevine porijeklom iz ribe

Riba je bogata bjelančevinama koje su organizmu neophodne za izgradnju zdravih mišića i kostiju, za opći rast, za kožu, kosu, nokte, srce, pluća, kao i za niz funkcija organizma. Djeci je potreban unos bjelančevina za koje riba može biti odličan i zdrav izbor. Riblje meso sadrži 8 - 23 posto ili u prosjeku 18  posto bjelančevina od totalne mase i, što je posebno značajno, dobar međuodnos bjelančevina i masti. Riblje bjelančevine su lako svarljive (oko 97%) sa manjim sadržajem kolagena i elastina, pa je riblje meso mekše i lakše za žvakanje. Proces varenja ribljeg mesa traje 2 - 3 sata za razliku od goveđeg čija probava traje 8 - 10 sati.

Zbog ovih osobina ribljeg mesa, svjetski stručnjaci za prehranu se slažu da je za zdravlje najvažnija „revolucija” koja se zove kućna zamjena crvenog mesa, mesom ribe.

Kada uvesti ribu u dječji jelovnik?

Ako beba nije sklona alergijama i ne postoji porodična historija alergija, riba se može uvesti u ishranu u osmom mjesecu starosti. Ako je dijete alergično na neke nutrijente, onda mu ne treba davati ribu prije navršene prve godine. Rano uvođenje ribe u ishrani djeteta doprinosi usvajanju drugačijeg okusa i formiranju navike na hranu koja je pravi prijatelj zdravlju.

U dječju ishranu prvo treba uvesti ribe koje nemaju intenzivan miris i koje su blagog ukusa, npr. pastrmku ili oslić. Obrok ribe se može dati uz prilog od povrća. Priprema ribe podrazumijeva temeljito čišćenje od iznutrica i krljušti, i energično pranje pod mlazom vode. Za najmlađe, najbolje je ribu kuhati na pari - u mrežici koja se spusti u lonac sa malo vode (oko 20 minuta), za veću djecu riba se može ispeći u rerni na papiru za pečenje, bez dodatka ulja. Obavezno je ribi odstraniti glavu, rep, kožu i kosti prilikom pripreme obroka za dijete.

Šta su omega - 3 masne kiseline?

U masnoj strukturi ribe nalaze se omega - 3 masne kiseline kojih u crvenom mesu nema ili se nalaze u tragovima. Bijela riba sadrži oko 3 posto masti, srednje masne ribe imaju oko 7 posto masnoće, a preko toga sve do 20 posto su visoko masne ribe (srdele, haringa).

Prve informacije o omega - 3 masnim kiselinama potiču od danskog nobelovca Krogha, koji je 1908. godine započeo istraživanje ishrane Eskima. Iznenađujući rezultati koji govore da oko 90 posto njihove ishrane čine masnoće, a da pritom praktično ne obolijevaju od infarkta i moždanog udara. Treba znati da organizam sintetizira svoje masti od masnih kiselina koje se unose hranom. Kako morska hrana kojom se Eskimi hrane sadrži nezasićene masne kiseline (EPA i DPA) one štite krvne sudove pa se ne razvija ateroskleroza, čije su posljedice pogubne radi visoke učestalosti obolijevanja od kardiovaskularnih bolesti (kod Evropljana i Amerikanaca). Nakon niza istraživanja došlo se do zaključka da uprkos ekstremno masnoj hrani, Eskimi ne obolijevaju od bolesti srca i krvnih sudova zahvaljujući polinezasićenim masnim kiselinama koje su popularno nazvane omega - 3 kiseline.

Ove materije djeluju na ćelijske membrane cijelog organizma. Snižavaju nivo ukupnih masnoća u krvi, čime smanjuju količinu sirovina za formiranje aterosklerotičnih plakova u krvnim sudovima. Također snižavaju količinu kolesterola u krvi, pozitivno djeluju na upalne promjene i ćelijsku odbranu tkiva. Obzirom na visoku biološku aktivnost omega - 3 kiselina, neki ih nazivaju najjeftinijim lijekom za sprečavanje bolesti srca i krvnih sudova.

Značaj i uloga omega - 3 kiselina u razvoju djece

Omega - 3 kiseline su izuzetno važne za djecu jer imaju esencijalnu ulogu u ranom razvoju mozga i nerava. Oko 60 posto mase mozga je građeno od masnoća, a polovinu od toga čine omega - 3 kiseline. Dok je beba u maminom stomaku, omega - 3 kiseline dobija iz hrane koju jede majka, a nakon rođenja dobijaju ih iz majčinog mlijeka ili obogaćenih formula za dojenčad. Oko 75 posto ćelija mozga se razvija prije rođenja, a preostalih 25 posto se formira do jedne godine starosti. Prema tome, omega - 3 kiseline su veoma važan nutrijent i za trudnicu i za bebu.

Istraživači sa Univerziteta Harvard su proveli istraživanje na 341 majki i njihovoj trogodišnjoj djeci. Djeca su uradila 2 različita testa za evaluaciju različitih aspekata inteligencije. Rezultati su potvrdili dugoročne pozitivne učinke na djecu majki koje su redovno jele ribu kao trudnice - ta djeca su imala bolje verbalne i socijalne vještine u poređenju sa djecom čije majke nisu jele ribu.

U kasnijoj ishrani djeteta također treba obezbijediti unos omega - 3 kiselina, kako bi njihov mozak imao optimalne uvjete za rast i razvoj.

Brojna istraživanja su potvrdila da omega - 3 kiseline štite memoriju i da imaju pozitivno dejstvo kod poremećaja govora (dislexija), te kod poremećaja pažnje kod djeteta - ADHD (Attention deficit hyperactivity disorder).

Riblje ulje

Generacije djece su odrasle uz svakodnevnu kašiku ribljeg ulja koju su im roditelji davali, a oni nerado pili začepljujući nos, radi neugodnog ribljeg mirisa. To je bio tradicionalni način prevencije rahitisa radi toga što riblje ulje sadrži dosta vitamina D i A. Ovu ulogu ribljeg ulja potisnula su saznanja o omega - 3 kiselinama, koje se dobijaju iz ribljih masnoća. Ove su supstance dostupne u obliku raznih farmaceutskih preparata, u kombinaciji sa drugim biološki aktivnim materijama ili koncentrirane omega - 3 kiseline kao suplement ishrani.

Provedeno je istraživanje na grupi od 117 djece, starosti 5 - 12 godina, koja su imala razvojni poremećaj koordinacije (trapavost, slabost, motorne koordinacije). Polovina djece su dobijala suplemente sa omega - 3 kiselinama, a druga polovina placebo, u trajanju od 6 mjeseci. Uočeno je značajno poboljšanje motornih vještina, napredak u čitanju, izgovoru i ponašanju tretirane djece.

Da zaključimo…

Brojna pozitivna svojstva omega - 3 masnih kiselina, kao i drugih sastojaka riblje hrane, treba da budu smjernica roditeljima da u dječju ishranu uvedu ribu kao izvanrednu namirnicu. Meso ribe pored kvalitetnih bjelančevina za dijete je također bogat izvor vitamina D, A, B grupe, te minerala - kalcija, fosfora i fluora.

Preporuke stručnjaka govore da je optimalno na jelovniku imati ribu 2 puta sedmično.

Ukoliko roditelji žele da uvedu svojoj djeci riblje ulje ili suplemente, najbolje je da se o tome dogovore sa dječjim ljekarom.